اثربخشی شفقت‌درمانی برکیفیت زندگی، تحمل‌پریشانی و اضطراب مادران دارای فرزند کم‌توان ذهنی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد روان‌شناسی بالینی، واحد تهران دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

2 استاد گروه روانشناسی، واحد تهران دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

چکیده

هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی شفقت­درمانی برکیفیت زندگی، تحمل پریشانی و اضطراب مادران دارای فرزند کم­توان ذهنی انجام شد.
روش‌ها: روش این پژوهش نیمه­آزمایشی بود که با طرح پیش­آزمون-پس­آزمون با گروه کنترل اجرا شد. جامعۀ اماری شامل  تمامی مادران دارای کودک کم­توان ذهنی مراجعه­کننده به مرکز گلستان شهر مشهد در سال ۱۴۰۱–۱۴۰۲ بود. با در نظر گرفتن ملاک­های ورود، با استفاده از روش نمونه­گیری دردسترس تعداد 30 مادر به انتخاب و با روش تصادفی­ساده در دو گروه­آزمایش و­کنترل قرارگرفتند. جلسات شفقت­درمانی در قالب 8 جلسه هرهفته 1جلسه و هر جلسه 90 دقیقه اجرا شد. ابزار سنجش پرسش­نامه‌های کیفیت زندگی، پرسش­نامه تحمل پریشانی و پرسش­نامۀ اضطراب بود. داده­ها با استفاده از نرم­افزار SPSS22 و با روش تحلیل کوواریانس و آزمون تعقیبی بونفرونی تحلیل شدند.
یافته‌ها: نتایج تحلیل نشان دادکه مداخلۀ آموزشی شفقت­درمانی اثر معناداری بر کیفیت زندگی، تحمل پریشانی هیجانی و اضطراب مادران داشته است (01/0> p). آزمون تعقیبی بونفرونی نشان داد دو گروه به میزان 653/24 در زمینۀ کیفیت زندگی، به میزان 088/14 در زمینۀ تحمل­پریشانی ­هیجانی و به میزان 607/6- در زمینۀ اضطراب اختلاف میانگین معناداری با یکدیگر دارند (05/0> p).
نتیجه‌گیری: شفقت‌درمانی با تمرکز بر مهربانی با خود، اشتراکات انسانی، ذهن‌آگاهی و تجربه‌های مشترک می‌تواند کیفیت زندگی، تحمل پریشانی و اضطراب مادران دارای فرزند کم‌توان ذهنی را بهبود بخشد و به‌عنوان رویکردی مؤثر در ارتقای سلامت روان آن‌ها مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

The Effectiveness of Compassion-Focused Therapy on Quality of Life, Distress Tolerance, and Anxiety in Mothers of Children with Intellectual Disabilities

نویسندگان [English]

  • Mahtab Bagheri Iraj 1
  • Hosein Zare 2
1 M.A. in Clinical Psychology, Tehran Branch, Payame Noor University, Tehran, Iran
2 Professor, Department of Psychology, Tehran Branch, Payame Noor University, Tehran, Iran
چکیده [English]

Objective: This study aimed to examine the effectiveness of Compassion-Focused Therapy (CFT) on the quality of life, distress tolerance, and anxiety levels among mothers of children with intellectual disabilities.
Methods: The research design was semi-experimental, employing a pre-test-post-test structure with a control group. The study's population consisted of all mothers with intellectually disabled children who were referred to the Golestan Center in Mashhad during 2022-2023. After applying the inclusion criteria, 30 mothers were selected using an available sampling method and were randomly assigned to either the experimental or control group. Compassion-Focused Therapy sessions consisted of eight sessions, held weekly, with each session lasting 90 minutes. The measurement tools used included questionnaires assessing quality of life, distress tolerance, and anxiety. Data were analyzed using SPSS22 software, employing analysis of covariance and the Bonferroni post hoc test.
 Results: The findings indicated that the Compassion-Focused Therapy intervention significantly improved the quality of life, emotional distress tolerance, and anxiety of the mothers (p < 0.01). The Bonferroni post hoc test revealed a significant mean difference between the two groups: 24.653 in quality of life, 14.088 in emotional distress tolerance, and -6.607 in anxiety (p < 0.05).
Conclusion: Compassion-Focused Therapy, which emphasizes self-kindness, common human experiences, mindfulness, and shared emotions, can enhance the quality of life, distress tolerance, and reduce anxiety in mothers of children with intellectual disabilities. This approach is effective in promoting their mental health.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Compassion-Focused Therapy
  • Quality of Life
  • Distress Tolerance
  • Anxiety
  • Mothers
  • Children with Intellectual Disabilities

مراجع

بیات حدیثه، قلعه­نوی مهدیه، قدیریان فتانه. (1403). بررسی رابطۀ تحمل پریشانی، بهزیستی معنوی و تعامل مادر- کودک با کیفیت زندگی مرتبط با سلامتی از طریق میانجیگری تنیدگی والدگری و کارکرد خانواده در مادران کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه- بیش‌فعالی. حیات؛ ۳۰ (۴) :۳۸۷-۴۰۴. http://hayat.tums.ac.ir/article-1-5422-fa.html
جعفری، عیسی؛ باقرزاده، فاطمه؛ سلمانی، علی و پورمحسنی، فرشته. (1403). نقش بهزیستی معنوی و راهبردهای مقابله‌ای با اضطراب بیماری کرونا در افراد نظامی. روان­شناسی نظامی، 15(1): 93-114. Dor:20.1001.1.25885162.1403.15.1.5.7
حسین کاویانی، اشرف‌سادات موسوی . (1387) ویژگی‌های روان‌سنجی پرسش­نامۀ اضطراب بک در طبقات سنی و جنسی جمعیت ایرانی. مجلۀ دانشکدۀ پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تهران؛ ۶۶ (۲) :۱۳۶-۱۴۰ http://tumj.tums.ac.ir/article-1-641-fa.html
رحیمی، مهدی، افراسیابی، حسین، رستم­پور گیلانی، طیبه و قدوسی نیا، عطیه . (1396). تأثیر داشتن کودک با کم­توانی ذهنی بر زندگی مادران: رویکرد کیفی. روان­شناسی افراد استثنایی، 7(26), 45-70. Doi: 10.22054/jpe.2017.20981.1534
رستم پور برنجستانکی، محدثه، عباسی، قدرت­اله و میرزائیان، بهرام . (1399). اثربخشی درمان مبتنی بر شفقت بر بهبود انعطاف‌پذیری روان‌شناختی و کاهش خود انتقادی در مادران دارای کودکان کم‌توان ذهنی. مشاورۀ کاربردی, 10(2), 1-18.Doi: 10.22055/jac.2020.33836.1749
رئیسی حمیرا، شریفی طیبه، غضنفری احمد، چرامی مریم.(۱۳۹۹). اثربخشی آموزش خودشفقت‌ورزی بر داغ اجتماعی و تحمل پریشانی مادران دارای کودکان مبتلا به فلج مغزی، مجلۀ علوم روان­شناختی، ۱۹ (۹۳) :۱۲۰۰-۱۱۹۷ Dor:20.1001.1.17357462.1399.19.93.1.3
سیداسماعیلی قمی، نسترن و سلمانی، علی. (1404). اثربخشی آموزش مهارت‌های ارتباطی بر سازگاری اجتماعی و کیفیت زندگی مادران دارای فرزند مبتلا به اختلال طیف اوتیسم. روان­شناسی افراد استثنایی، 15(57): 105-139. Doi: 10.22054/jpe.2025.83606.2778
زارع, حسین و برادران، مجید . (1397). اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد در بهبود مهارشناختی و انعطاف‌پذیری شناختی دانشجویان مضطرب. فصلنامۀ روان‌شناسی کاربردی، 12(4)، 491-511. Dor:20.1001.1.20084331.1397.12.4.2.2.  
شمس جمال، عزیزی علیرضا، میرزایی آزاده.(1389). بررسی رابطۀ تحمل آشفتگی و تنظیم هیجانی با میزان وابستگی دانشجویان به سیگار. تحقیقات نظام سلامت حکیم.; ۱۳ (۱) :۱۱-۱۸. http://hakim.tums.ac.ir/article-1-608-fa.html
شمس گلشید، پاشنگ سارا، صداقت مستوره. (1400). مقایسه اثربخشی درمان مبتنی بر شفقت و واقعیت­درمانی بر خودکارآمدی بیماران مبتلا به مالتیپل اسکلروزیس. طب پیشگیری. ۸ (۱) :۸۰-۷۰. Doi:10.52547/jpm.8.1.80
قدم­پور عزت اله، نصرت‌آبادی مطهره، پورآبادئی پریسا، میردریکوند فضل اله. (۱۳۹۹). اثربخشی درمان متمرکز بر شفقت بر بهبود کیفیت زندگی و افزایش تاب‌آوری مراقبان بیماران دمانس پیشرفت­های نوین در علوم رفتاری ۵ (۴۳) :۵۵-۴۳. http://ijndibs.com/article-1-436-fa.html
محمودپور، عبدالباسط و دهقان­پور، ثنا و ایجادی، سحر و محمدی، شهلا. (1400). اثربخشی درمان متمرکز بر شفقت بر تحمل پریشانی و احساس گناه مادران دارای کودکان معلول جسمی حرکتی،  https://civilica.com/doc/1296715
نجات سحرناز، منتظری علی، هلاکویی نایینی کورش، محمد کاظم، مجدزاده سیدرضا. (1385). استانداردسازی پرسش­نامۀ کیفیت زندگی سازمان جهانی بهداشت (WHOQOL-BREF): ترجمه و روان­سنجی گونۀ ایرانی. مجلۀ دانشکده بهداشت و انستیتو تحقیقات بهداشتی .۴ (۴) :۱-۱۲ . http://sjsph.tums.ac.ir/article-1-187-fa.html
یحیی­پور کلانی طاهره، جایروند حمدالله، هومن فرزانه.(1402). پیش­بینی کیفیت زندگی بر اساس امیدواری، شفقت خود و سلامت معنوی در مادران کودکان ناشنوا و نابینا. مجلۀ پرستاری کودکان. ۹ (۳) :۸۵-۹۴. http://jpen.ir/article-1-698-fa.html
Alnahdi GH, Schwab S. (2024). Families of children with intellectual and developmental disabilities: Variables associated with family quality of life. Children (Basel). 11(6):734. Doi:10.3390/children11060734
Alon R. (2019). Social support and postcrisis growth among mothers of children with autism spectrum disorder and mothers of children with Down syndrome. Res Dev Disabil. 90:22-30.
Ardestani L, Choobchian S, Sadighi H, Azadi H. Investigating the quality of life in rural areas on the outskirts of metropolises: Application of World Health Organization Standard Questionnaire. International Journal of Community Well-Being. 2024 Mar;7(1):121-37.
Cheng S, Li J, Li Q, Li X, Luo Y.(2025). Family quality of life of parents of children with intellectual disability: Do psychological stress and parental involvement matter?. J Intellect Disabil. 29(2):331-348.
Davis AO, Olagbegi OM, Orekoya K, Adekunle M, Oyeleye Oyewole O, Adepoju M, Soetan O. (2021). Burden and quality of life of informal caregivers of children with cerebral palsy. Rev Rene. 22:61752. Doi:10.15253/2175-6783.20212261752
Firdaus AM, Prathama R, Galaresa AV. (2025).The correlations between family support to the growth of children’s socialization abilities with mental retardation: Literature review. J La Medihealtico. 6(4):863-870.
Jafari, E., Bagherzadeh, F., Salmani, A., & Pourmohseni, F. (2024). The role of spiritual well-being and coping strategies with the anxiety of corona disease in military personnel. Military Psychology, 15(1), 93-114. [Persian] Dor:20.1001.1.25885162.1403.15.1.5.7
Khaleefah, A.R.,. Basharpoor, S., Hajloo, N., & Atadokht, A. (2026). Comparison of the Effectiveness of Self-Compassion Therapy and Trauma-Focused Cognitive Behavioral Therapy on Self-Criticism and Resilience in Individuals with Posttraumatic Stress Disorder Related to the Iraqi Civil War. Iranian Journal of Educational Sociology, 9( 5), 1-16. Doi:10.61838/5xaqt229
Khoshvaght N, Naderi F, Safarzadeh S, Alizadeh M. (2021).The effects of compassion-focused therapy on anxiety and depression in the mothers of children with cerebral palsy. Arch Hyg Sci. 10(3):225-234. [Persian]
Kılıç A, Hudson J, Scott W, McCracken LM, Hughes LD. (2022). A 12-month longitudinal study examining the shared and unique contributions of self-compassion and psychological inflexibility to distress and quality of life in people with Type 2 Diabetes. J Psychosom Res.;155:110728. Doi:10.1016/j.jpsychores.2022.110728
Marafioti G, Bonanno L, Piccolo A, Giambò FM, Lo Buono V, Di Cara M, et al. (2025).The Impact of Co-Occurring Behavioral and Emotional Problems on the Quality of Life of Caregivers of Autistic Children: A Preliminary Study. J Clin Med. 14(10):3319. Doi:10.3390/jcm14103319
Neff KD. (2016). The self-compassion scale is a valid and theoretically coherent measure of self-compassion. Mindfulness. 7(1):264-274. Doi:10.1007/s12671-015-0479-3
Nemati S, Shojaeian N, Martínez-González AE, Hosseinkhanzadeh AA, Katurani A, Khiabani I. (2022). Maternal acceptance–rejection, self-compassion and empathy in mothers of children with intellectual and developmental disabilities. Int J Dev Disabil. 68(2):102–106. Doi:10.30476/jrsr.2021.91696.1183
Popa E.(2020). Particularities of personality and socio-affective behavioral in children with mental disabilities. New Trends Psychol. 29(1):57-61.
Sethi, MC. (2017). Parents of children with Intellectual Disability: Anxiety and Challenges. IOSR J Human Soc Sci. 7(22).
Seyedesmaili Ghomi, N. & Salmani, A. (2025). Effectiveness of Communication Skills Training on the Social Adjustment and Quality of life for Mothers of Children with Autism Spectrum Disorder. Psychology of Exceptional Individuals, 15(57), 105-139. [Persian] Doi: 10.22054/jpe.2025.83606.2778
Shams Z, Meshkati Z, Madanian L. (2021) Effectiveness of self-compassion training on parenting stress of mothers with visually impaired children. J Rehabil Sci Res. 8(4):176–181. [Persian] Doi:10.30476/jrsr.2021.91696.1183
Simons, JS. & Gaher, RM. (2005).The Distress Tolerance Scale: Development and validation of a self-report measure. Motiv Emot. 29(2):83-102.
Taganova, GB. (2025). Classification of children with mental developmental disabilities. Ekonomika i Socium. 5-1(132):816–819. Doi:10.37899/journallamedihealtico.v6i4.2330
Taheri, A., Marashi, SA., Vahid, N. & Boshlelidi, K. (2022). The effectiveness of compassion-focused therapy on psychological well-being and meaning in life among mothers of children with intellectual developmental disorder. Iran J Psychiatry Clin Psychol. 28(1):2–20. [Persian] Doi:10.32598/ijpcp.28.1.3046.1
Teymoori, R., Salmani, A. & Salehinejad, M. A. (2022). The relationship between emotional character with depression and anxiety in patients with polycystic ovary syndrome. Journal of Research in Psychopathology, 3(7), 47-53. Doi:10.22098/jrp.2022.9595.1042

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار