اثربخشی برنامه تحول یکپارچۀ کودک بر رشد شناختی، هیجانی و اجتماعی کودکان نوپا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد روانشناسی بالینی کودک و نوجوان، گروه روانشناسی، دانشکده علوم‌تربیتی و روانشناسی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

2 استادیار گروه روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

3 استاد، گروه روانشناسی، دانشکده علوم‌تربیتی و روانشناسی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

چکیده

هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی برنامه تحول یکپارچه کودک مبتنی بر مدل تحولی تفاوت‌های فردی مبتنی بر ارتباط بر رشد شناختی، هیجانی و اجتماعی کودکان نوپا انجام شد.

مواد و روش‌ها: این مطالعه با استفاده از طرح نیمه‌آزمایشی از نوع پیش‌آزمون-پس‌آزمون همراه با گروه کنترل انجام شد. جامعۀ آماری شامل تمامی مادران دارای کودک نوپای ۱۵ تا ۳۶ ماهۀ شهر تبریز در سال ۱۴۰۳ بود. از میان این جامعه، ۳۰ مادر به‌صورت داوطلبانه انتخاب و به‌طور تصادفی در دو گروه مداخله (۱۵ نفر) و کنترل (۱۵ نفر) گمارده شدند. گروه مداخله طی ده جلسه آموزش مبتنی بر برنامۀ تحول یکپارچه کودک را دریافت کرد، در حالی که گروه کنترل هیچ‌گونه مداخله‌ای دریافت نکرد. ابزارهای پژوهش شامل مقیاس رشد اجتماعی واینلند (VSMS) و پرسشنامه شناختی و هیجانی کودکان نوپای امین‌یزدی بود. داده‌ها با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیره (MANCOVA) و نرم‌افزار SPSS نسخۀ ۲۶ تحلیل شدند.

یافته‌ها: نتایج MANCOVA نشان داد که میانگین نمرات رشد شناختی، هیجانی و اجتماعی کودکان در پس‌آزمون، پس از کنترل نمرات پیش‌آزمون، در گروه مداخله به‌طور معناداری بیشتر از گروه کنترل بود. این تفاوت برای رشد شناختی (05/0 > p)، رشد هیجانی (01/0 > p) و رشد اجتماعی(01/0 > p) معنادار بود.

نتیجه‌گیری: برنامه تحول یکپارچه کودک می‌تواند به‌عنوان رویکردی مؤثر در ارتقای رشد همه‌جانبۀ کودکان نوپا مورد استفاده قرار گیرد. این یافته‌ها بر اهمیت مداخلات رابطه‌محور و مبتنی بر شواهد در حمایت از مسیرهای تحولی سالم کودکان تأکید دارد و ضرورت ادغام چنین برنامه‌هایی در خدمات روتین کودک و خانواده را آشکار می‌سازد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

The Effectiveness of the Integrated Child Development Program on Cognitive, Emotional, and Social Development in Toddlers

نویسندگان [English]

  • Zeynab Bagherinejad Salehi 1
  • Mostafa Zarean 2
  • Khalil Esmaeilpour 3
1 M.A in Clinical Child and Adolescent Psychology, Department of Psychology, Faculty of Education and Psychology, University of Tabriz, Tabriz, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Psychology, Faculty of Education and Psychology, University of Tabriz, Tabriz, Iran.
3 Professor, Department of Psychology, Faculty of Education and Psychology, University of Tabriz, Tabriz, Iran.
چکیده [English]

Objective: The present study aimed to investigate the effectiveness of the Comprehensive Integrated Developmental Program, based on the Developmental, Individual-Differences, Relationship-Based (DIR) model, on cognitive, emotional, and social development in toddlers.

Methods: This study employed a quasi-experimental pretest-posttest design with a control group. The statistical population included all mothers of toddlers aged 15 to 36 months in Tabriz, Iran, in 2024. From this population, 30 mothers were voluntarily selected and randomly assigned to intervention (n=15) and control (n=15) groups. The intervention group received ten sessions of training based on the Comprehensive Integrated Developmental Program, while the control group received no intervention. Research instruments included the Vineland Social Maturity Scale (VSMS) and Amin Yazdi's Cognitive and Emotional Questionnaire for Toddlers. Data were analyzed using multivariate analysis of covariance (MANCOVA) with SPSS version 26.

Results: MANCOVA results showed that, after controlling for pretest scores, the posttest mean scores of cognitive, emotional, and social development were significantly higher in the intervention group than in the control group. Significant between-group differences were observed for cognitive development (p < .05), emotional development (p < .01), and social development (p < .01).

Conclusion: The Comprehensive Integrated Developmental Program can be utilized as an effective approach for promoting holistic development in toddlers. These findings underscore the importance of evidence-based, relationship-focused interventions in supporting healthy developmental trajectories and highlight the necessity of integrating such programs into routine child and family services.

کلیدواژه‌ها [English]

  • مدل DIR
  • رشد نوپایان
  • میانجی‌گری والدینی
  • رشد شناختی

مراجع

امین یزدی، سیدامیر (1398الف). برنامه جامعه آموزشی تحول یکپارچه کودک شیرخوارگی و نوپایی، تهران: شرکت انتشارات فنی ایران.
امین یزدی، سیدامیر (1398ب). برنامه جامعه آموزشی تحول یکپارچه کودک نوپا، کتاب کار والدین، مربیان و درمانگران، تهران: شرکت انتشارات فنی ایران
باباپور خیرالدین، جلیل، شکوهی‌راد، مریم، زارعان، مصطفی، و علیلو، مجیدمحمود. (۱۴۰۴). اثربخشی برنامه درمانی تلفیقی مبتنی بر تعامل والد–کودک، آموزش به والدین و تاب‌آوری خانواده بر نظریه ذهن و کارکردهای اجرایی کودکان دارای اختلال طیف اوتیسم با عملکرد بالا. فصلنامه کودکان استثنایی، ۲۵(۲)، ۶۹-۸۴. http://joec.ir/article-1-2035-fa.html
    جلوه‌گر، افسانه، رضایی، علی‌محمد، و طالع‌پسند، سیاوش. (۱۳۹۹). تأثیر آموزش تنظیم هیجانی مبتنی بر مدل تحول یکپارچه انسان (DIR) بر مهارت‌های اجتماعی کودکان پیش‌دبستانی. روان‌پرستاری، ۸(۲)، ۶۶-۷۵. http://ijpn.ir/article-1-1463-fa.html
ساعتچی، محمود؛ کامکاری، کامبیز؛ عسگریان، مهناز؛ اسدی، پروا؛ معاشری، امین و محمدی تقوی، سید محمد. (۱۳۸۹). آزمون‌های روانشناختی. تهران: ویرایش.
سیداسماعیلی قمی، نسترن و سلمانی، علی. (1404). اثربخشی آموزش مهارت‌های ارتباطی بر سازگاری اجتماعی و کیفیت زندگی مادران دارای فرزند مبتلا به اختلال طیف اوتیسم. روان­شناسی افراد استثنایی، 15(57): 105-139. Doi: 10.22054/jpe.2025.83606.2778
صفری، اعظم. (1400). اثربخشی برنامه آموزشی یکپارچگی حسی کودکان در مهارت-های شناختی (حافظه، توجه، حل مسئله) کودکان 1 تا 3 ساله شیرخوارگاه شبیر. پایان نامه کارشناسی ارشد، موسسه آموزش عالی ادیبان.
ضرابی مقدم، زینب؛ امین یزدی، سید امیر. (1399). بررسی اثر بخشی بازی درمانی فلورتایم مبتنی بر DIR بر بهبود کمرویی کودکان پیش دبستانی. ابن سینا. ۲۲ (۳):۴۷-۵۵.  Doi:10.22034/22.3.47
Al Sager, A., Goodman, S. H., Jeong, J., Bain, P. A., & Ahun, M. N. (2024). Effects of multi-component parenting and parental mental health interventions on early childhood development and parent outcomes: a systematic review and meta-analysis. The Lancet Child & Adolescent Health, 8(9), 656-669. Doi:10.1016/s2352-4642(24)00134-2
Atashbahar, O., Sari, A. A., Takian, A., Olyaeemanesh, A., Mohamadi, E., & Barakati, S. H. (2021). Integrated early childhood development policy in Iran: a qualitative policy process analysis. BMC public health, 21(1), 649. Doi:10.1186/s12889-021-10646-7
Barghi, F., Safarzadeh, S., Marashian, F. S., & Bakhtiarpour, S. (2023). Effectiveness of DIR/Floor Time Play Therapy in Social Skills and Emotion Regulation of Children with Autism Spectrum Disorder. Middle East Journal of Rehabilitation and Health Studies, 11(2). Doi:10.5812/mejrh-138491
Bloomfield, L., & Kendall, S. (2012). Parenting self-efficacy, parenting stress and child behaviour before and after a parenting programme. Primary health care research & development, 13(4), 364-372. Doi:10.1017/s1463423612000060
Boshoff, K., Bowen, H., Paton, H., Cameron-Smith, S., Graetz, S., Young, A., & Lane, K. (2020). Child development outcomes of DIR/Floortime TM-based programs: a systematic review. Canadian Journal of Occupational Therapy, 87(2), 153-164. Doi:10.1177/0008417419899224
Brooks, A. (2023). The Power of Play: Why It's Essential for Child Development. Shuttle Systems. https://books.google.com/books?id=0NHVEAAAQBAJ
Cankaya, O., Martin, M., & Haugen, D. (2025). The Relationship Between Children's Indoor Loose Parts Play and Cognitive Development: A Systematic Review. Journal of Intelligence, 13(5), 52. Doi:10.3390/jintelligence13050052
Carpente, J. A. (2017). Investigating the effectiveness of a developmental, individual difference, relationship-based (DIR) improvisational music therapy program on social communication for children with autism spectrum disorder. Music Therapy Perspectives, 35(2), 160-174. Doi:10.1093/mtp/miw013
Cha, J. H., & Choi, J. Y. (2023). The Effect of Mother-Participation Language Therapy Based on DIR Floortime for Young Children with Language Development Delays1. Journal of Speech, 32(2), 035-047. Doi:10.15724/jslhd.2023.32.2.035
Davies, L. N. (2016). An evaluation of the use of a DIR/Floortime intervention model in a specialist school setting (Doctoral dissertation, Cardiff University).
Divya, K., Begum, F., John, S. E., & Francis, F. (2023). DIR/Floor Time in Engaging Autism: A Systematic Review. Iranian Journal of Nursing and Midwifery Research, 28(2), 132. Doi:10.4103/ijnmr.ijnmr_272_21
Doll, E. A. (1953). The measurement of social competence: A manual for the Vineland Social Maturity Scale. Doi:10.1037/11349-000
Emerson, A. M., & Linder, S. M. (2021). A review of research of the Reggio Inspired approach: An integrative re-framing. Early Years, 41(4), 428-442. Doi:10.1080/09575146.2019.1591350
Experts, D. (2020). Child Development & Pedagogy for CTET & STET (Paper 1 & 2) with Past Questions 4th Edition. DISHA PUBN. https://books.google.com/books?id=GuwxEAAAQBAJ
Feuerstein, R., & Feuerstein, S. (1991). Mediated learning experience: A theoretical review. In R. Feuerstein, P. S. Klein, & A. J. Tannenbaum (Eds.), Mediated learning experience (MLE): Theoretical, psychosocial and learning implications (pp. 3–51). Freund Publishing House.  https://psycnet.apa.org/record/1992-98249-001
Gee, D. G., & Cohodes, E. M. (2021). Influences of caregiving on development: A sensitive period for biological embedding of predictability and safety cues. Current directions in psychological science, 30(5), 376-383. Doi:10.1177/09637214211015673
Gökçe, D., & Cemali, M. (2025). The Effect of Early DIR/Floortime™ Intervention on Sensory Reactivity in a Child at Risk for Autism Spectrum Disorder: A Case Report. Balkan Sağlık Bilimleri Dergisi, 4(1), 1-5. Doi:10.61830/balkansbd.1584203
Greenspan, S. I., & Wieder, S. (2006). Infant and Early Childhood Mental Health: A Comprehensive, Developmental Approach to Assessment and Intervention. American Psychiatric Pub. https://books.google.com/books?id=6LRsAAAAMAAJ
Hamid, N., Sabri, M. Q. M., Sundaraj, C., Lim, B. C., Al-Sabbah, S., & Daud, A. Z. C. (2023). The effect of parent-mediated intervention on social-emotional skills in children with autism spectrum disorder. Journal of Health and Translational Medicine (JUMMEC), 301-308. Doi:10.22452/jummec.sp2023no2.33
Han, J., & Yan, Z. (2025). Parenting styles and preschool children's development: from network analysis perspective. Frontiers in Psychology, 16, 1624317. Doi:10.3389/fpsyg.2025.1624317
Hess, E. (2020). DIR®/Floortime™: A developmental/relational play therapy model in the treatment of infants and toddlers exhibiting the early signs of autism spectrum disorder. In Infant play therapy (pp. 141-156). Routledge. Doi:10.4324/9780429453083-10
Ilyka, D., Johnson, M. H., & Lloyd-Fox, S. (2021). Infant social interactions and brain development: A systematic review. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 130, 448-469. Doi:10.1016/j.neubiorev.2021.09.001
Jaggy, A.-K., Kalkusch, I., Bossi, C. B., Weiss, B., Sticca, F., & Perren, S. (2023). The impact of social pretend play on preschoolers' social development: Results of an experimental study. Early childhood research quarterly, 64, 13-25. Doi:10.1016/j.ecresq.2023.01.012
Jelvegar, A., Rezaei, A., & Talepasand, S. (2020). Effectivenessof emotional regulation training based on developmental, individual differences, relationship-based model (DIR) on social skills of preschool,s children [Research]. Journal of Nursing Education, 8(2), 66-75. http://ijpn.ir/article-1-1463-fa.html
Jeong, J., Franchett, E. E., Ramos de Oliveira, C. V., Rehmani, K., & Yousafzai, A. K. (2021). Parenting interventions to promote early child development in the first three years of life: A global systematic review and meta-analysis. PLoS medicine, 18(5), e1003602. Doi:10.1371/journal.pmed.1003602
Kidd, K. N., Prasad, D., Cunningham, J. E., de Azevedo Cardoso, T., & Frey, B. N. (2022). The relationship between parental bonding and mood, anxiety and related disorders in adulthood: A systematic review and meta-analysis. Journal of Affective Disorders, 307, 221-236. Doi:10.1016/j.jad.2022.03.069
Kumar, S. V., Narayan, S., Malo, P. K., Bhaskarapillai, B., Thippeswamy, H., Desai, G., & Kishore, M. T. (2022). A systematic review and meta-analysis of early childhood intervention programs for developmental difficulties in low-and-middle-income countries. Asian Journal of Psychiatry, 70, 103026. Doi:10.1016/j.ajp.2022.103026
Liebovich, B. (2014, September). Margaret and Rachel McMillan: their influences on open-air nursery education and early years teacher education. In FORUM: for promoting (pp. 3-19). Doi:10.15730/forum.2014.56.3.529
Lin, T. J., Chen, J., & Cheung, C. (2023). The roles of peers in students' cognitive and academic development. In Handbook of educational psychology (pp. 359-382). Routledge. https://psycnet.apa.org/record/2024-91807-016
Luo, R., Jia, F., Yue, A., Zhang, L., Lyu, Q., Shi, Y., ... & Rozelle, S. (2019). Passive parenting and its association with early child development. Early Child Development and Care, 189(10), 1709-1723. Doi:10.1080/03004430.2017.1407318
Marshall, C. (2017). Montessori education: A review of the evidence base. npj Science of Learning, 2(1), 11. Doi:10.1038/s41539-017-0012-7
Mikaeili, N. & Salmani, A. (2021). Investigating the Role of Parenting Styles in Predicting Students' Academic Procrastination. Journal of Family Relations Studies, 1(1), 13-20.  Doi:10.22098/jhrs.2022.8669.1002
Nanda, P. D., Ndraha, P. S., & Ginting, S. (2025). The Impact of Outdoor Play on Motor Skill Development in Early Childhood: A Systematic Literature Review. Journal of Foundational Learning and Child Development, 1(03), 141-156. Doi:10.53905/ChildDev.v1i03.19
Nores, M., Belfield, C. R., Barnett, W. S., & Schweinhart, L. (2005). Updating the economic impacts of the High/Scope Perry Preschool program. Educational Evaluation and Policy Analysis, 27(3), 245-261. Doi:10.3102/01623737027003245
Pacheco, P., Pacheco, M., & Molini-Avejonas, D. (2021). Study of 18 months of follow up dir floortime intervention in preschool children with autism spectrum disorder (ASD). European Psychiatry, 64(S1), S503-S503. Doi:10.1192/j.eurpsy.2021.1346
Paine, A. L., Hashmi, S., Fink, E., Mitchell, P., & Howe, N. (2025). Humorous peer play and social understanding in childhood. Communications psychology, 3(1), 76. Doi:10.1038/s44271-025-00252-3
Preiß, J., Lang, A., Hauser, T., Angerer, M., Schernhardt, P., & Schabus, M. (2025). Maternal characteristics and their relation to early mother-child interaction and cognitive development in toddlers. PloS one, 20(1), e0301876. Doi:10.1371/journal.pone.0301876
Rocha, N. A. C. F., dos Santos Silva, F. P., Dos Santos, M. M., & Dusing, S. C. (2020). Impact of mother–infant interaction on development during the first year of life: A systematic review. Journal of Child Health Care, 24(3), 365-385. Doi:10.1177/1367493519864742
Rolo, C., Diniz, E., Babore, A., & Brandão, T. (2024). Mothers’ responses to children’s emotions and children’s behavior: the mediating role of children’s emotion regulation. European Journal of Investigation in Health, Psychology and Education, 14(7), 1940-1952. Doi:10.3390/ejihpe14070129
Seror, A. (2022). Child development in parent-child interactions. Journal of political economy, 130(9), 2462-2499. Doi:10.1086/720398
Seyedesmaili Ghomi, N. & Salmani, A. (2025). Effectiveness of Communication Skills Training on the Social Adjustment and Quality of life for Mothers of Children with Autism Spectrum Disorder. Psychology of Exceptional Individuals, 15(57), 105-139. [Persian]  Doi:10.22054/jpe.2025.83606.2778
Singh, A. (2021). Understanding Human Behaviour. Psycho Information Technologies. https://books.google.com/books?id=KJAXEAAAQBAJ
Sobo, E. J. (2014). Play's relation to health and well-being in preschool and kindergarten: a Waldorf (Steiner) education perspective. International Journal of Play, 3(1), 9-23. Doi:10.1080/21594937.2014.886102
Sojta, K., & Strzelecki, D. (2023). Early maladaptive schemas and their impact on parenting: do dysfunctional schemas pass generationally? —A systematic review. Journal of clinical medicine, 12(4), 1263. Doi:10.3390/jcm12041263
Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson.
Thayer, F., & Bloomfield, B. S. (2021). An evaluation of a developmental individual differences relationship-based (DIR®)- creative arts therapies program for children with autism. The Arts in Psychotherapy, 73, 101752. Doi:10.1016/j.aip.2020.101752
Tzuriel, D. (2014). Reuven Feuerstein: A Giant in Cognitive Psychology. Journal of Cognitive Education and Psychology, 13. Doi:10.1891/1945-8959.13.3.289
Tzuriel, D. (2018). Mother-child mediated learning experience strategies and children's cognitive modifiability: Theoretical and research perspectives. Educational psychology-between certitudes and uncertainties, 1-19. Doi:10.5772/intechopen.80976
Vickers, A. J., & Altman, D. G. (2001). Analysing controlled trials with baseline and follow up measurements. Bmj, 323(7321), 1123-1124. Doi:10.1136/bmj.323.7321.1123
Whiteman, B. M. (2023). Unmet Needs Never Go Away: A New Paradigm for Raising Our Children in the 21st Century. FriesenPress.

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار