مقایسه اثربخشی آموزش فرزندپروری و مداخله والد-کودک بر انعطاف‌پذیری روانشناختی و تمایزیافتگی مادران کودکان دارای اختلال یادگیری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد، گروه روانشناسی و آموزش کودکان استثنایی، دانشکده روانشناسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 کارشناسی ارشد، گروه روانشناسی و آموزش کودکان استثنایی، دانشکده روانشناسی،واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

3 کارشناسی ارشد، گروه روانشناسی بالینی، دانشکده روانشناسی،واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان ایران

4 دانشجوی دکتری، گروه روانشناسی تربیتی، دانشکدۀ روانشناسی، واحد علوم تحقیقات، تهران، ایران

5 کارشناسی، گروه مشاوره، دانشکدۀ امور تربیتی و مشاوره، واحد تهران مرکزی،دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

چکیده

هدف: هدف از این پژوهش مقایسه اثربخشی آموزش فرزندپروری و مداخلۀوالد-کودک بر انعطاف‌پذیری روانشناختی و تمایزیافتگی مادران کودکان دارای اختلال‌یادگیری بود.

روش‌ها: روش این پژوهش نیمه آزمایشی بود که با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل اجرا شد. جامعۀ اماری شامل تمامی کودکان 6تا11 سالۀ دارای کودکان مبتلا اختلالات یادگیری خاص بهمراه مادرانشان که به مراکز مشاورۀ آموزش و پرورش شهر تهران مراجعه کرده‌اند؛ بود. با درنظر گرفتن ملاک های ورود، با استفاده از روش نمونه‌گیری دردسترس تعداد 60 مادر به انتخاب و با روش تصادفی‌ساده در دو گروه‌آزمایش و یک گروه‌کنترل قرارگرفتند. جلسات آموزش فرزندپروری در قالب 8 جلسه، و مداخله والد-کودک 10جلسه، هرهفته 2جلسه و هر جلسه 90 دقیقه اجرا شد. ابزار سنجش پرسشنامۀ انعطاف پذیری شناختی دنیس و وندر وال(2010) و پرسشنامه تمایز یافتگی خود جکسوندر(2003) بود. داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS26تحلیل شدند.

یافته‌ها: تفاوت میانگین‌ها نشان داد که گروه‌مداخله والد-کودک بر انعطاف‌پذیری روانشناختی با تفاوت میانگین74/8 نسبت به گروه مداخلۀ فرزندپروری تأثیر بیشتری دارد و گروه مداخلۀ مبتنی بر مدل لین کلارک بر تمایز یافتگی خود مادران دارای کودکان مبتلا اختلالات یادگیری خاص با تفاوت میانگین 55/50 نسبت به گروه مداخله مبتنی بر رابطۀ والد-کودک تأثیر بیشتری دارد.

نتیجه‌گیری: احساس مادر نسبت به خود بر چگونگی تعامل و ارتباط موثر وی با کودک دارای اختلالات یادگیری خاص تأثیر بسزایی دارد. بنابراین میتوان از بازی درمانی والد-کودک و مهارت های فرزندپروری جهت ارتقاء خانواده درمانی، انعطاف پذیری روانشناختی و تمایز یافتگی خود در مادران استفاده‌کرد.

عنوان مقاله [English]

"Comparison of the Effectiveness of Parenting Training and Parent-Child Intervention on Psychological Flexibility and Differentiation of Mothers of Children with Learning Disabilities"

نویسندگان [English]

  • nasrin salimi 1
  • masoumeh allameh 2
  • Zeynab rudaki 3
  • MARZIYEH soheili 4
  • forugh salimi 5
1 1. M.A. Department of Psychology and Education of Exceptional Children, Faculty of Psychology, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
2 2. Department of Psychology and Education of Exceptional Children, Faculty of Psychology, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
3 3. M.A. Department of Clinical Psychology, Faculty of Psychology, Semnan Branch, Islamic Azad University, Semnan, Iran
4 4. Phd student, Department of Educational Psychology, Faculty of Psychology, Research Sciences Branch, Tehran, Iran
5 5. B.A., Department of Counseling, Faculty of Educational Affairs and Counseling, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده [English]

Objective:The present study aimed to compare the effectiveness of parenting training and parent-child interventions on psychological flexibility and self-differentiation in mothers of children with learning disabilities.

Methods: This semi-experimental study employed a pretest-posttest design with a control group. The statistical population included all children aged 6–11 with specific learning disabilities and their mothers who referred to educational counseling centers in Tehran. Based on inclusion criteria, 60 mothers were selected using convenience sampling and randomly assigned to two experimental groups and one control group. Parenting training was conducted over 8 sessions, while the parent-child intervention consisted of 10 sessions, with two 90-minute sessions per week. Psychological flexibility was measured using the Dennis & Vander Wal Cognitive Flexibility Questionnaire (2010), and self-differentiation was assessed with the Jackson Self-Differentiation Questionnaire (2003). Data were analyzed using SPSS 26.

Results: The mean difference analysis indicated that the parent-child intervention group had a greater effect on psychological flexibility, with a mean difference of 8.74 compared to the parenting training group. Conversely, the parenting training based on the Lynn Clark model had a stronger impact on mothers’ self-differentiation, with a mean difference of 50.55 compared to the parent-child intervention group.

Conclusion: Mothers’ self-perception significantly influences their interactions and effective communication with children with learning disabilities. Therefore, parent-child play therapy and parenting skills training can be utilized to enhance family therapy outcomes, psychological flexibility, and self-differentiation in mothers.

مراجع

بابای خاکیان زینب، زکی‌یی علی، نقشینه طیبه.(1394). رابطۀ تمایزیافتگی خود در مادران و همبستگی خانوادگی با اختلالات رفتاری کودکان. مجلۀ مطالعات علوم پزشکی. ۲۶ (۴) :۳۳۴-۳۴۳  http://umj.umsu.ac.ir/article-1-2902-en.html
جعفری، ع.، چایچیان، ز.، پورمحسنی، ف. و سلمانی، ع. (1403). اﺛربخشی آموزش پذیرش و تعهد بر کنترل خشم و تاب‌آوری در والدین کودکان دارای ناتوانی یادگیری. ناتوانی‌های یادگیری، 13(3)، 17-31. Doi:10.22098/jld.2024.13727.2121
حسینی سهی، مینو سادات . (1402). اثربخشی فرزندپروری مبتنی بر ذهن‌آگاهی بر کیفیت رابطۀ والد-کودک در دانش‌آموزان دارای اختلال یادگیری خاص با اسپسیفایر ریاضی. پژوهش در روان درمانی کودک و نوجوان، 2(2)، 64-52. Doi: 10.22098/rcap.2023.14072.1034
دبیر، مریم، اسدزاده، حسن، و حاتمی، حمیدرضا. (1399). آموزش بازی درمانی مبتنی بر رابطۀ والد-کودک (مطابق الگوی لندرث) به مادران و اثربخشی آن در حل مشکلات رفتاری فرزندان دانش­آموز آنان. خانواده و پژوهش، 17(1 (پیاپی 46) )، 83-101. https://sid.ir/paper/250377/fa
دشتبان­زاده نوش­آبادی، سمیه و نشاط دوست، حمید طاهر.(1403). مقایسۀ اثربخشی بسته درمانی اختلال نافرمانی مقابله­ای مبتنی بر تجارب زیستۀ والدین و بازی­درمانی مبتنی بر رابطۀ والد- کودک بر کیفیت تعامل والد- کودک و علایم کودکان مبتلا به اختلال نافرمانی مقابله­ای، https://civilica.com/doc/2027240
رنجبر، سروش . (1403). اثر بخشی برنامۀ مداخله‌ای فراتشخیص یکپارچه‌نگر بر تنظیم هیجان و رابطۀ والد-کودک والدین کودکان دارای اختلال یادگیری خاص. ناتوانی­های یادگیری, 13(4), 12-23. Doi: 10.22098/jld.2024.15431.2177
ریاحی موسی، ملکی تبار محمود، فرح بخش کیومرث، سالاری اسکر علی. (1396). اثربخشی گروه‌درمانی آگاهی‌ سیال بر تاب‌آوری مادران دارای کودک معلول جسمی‌حرکتی. مجلۀ مطالعات ناتوانی.  ۷  :۱۰۶-۱۰۶. http://jdisabilstud.org/article-1-614-fa.html
سیداسماعیلی قمی، نسترن و سلمانی، علی. (1404). اثربخشی آموزش مهارت‌های ارتباطی بر سازگاری اجتماعی و کیفیت زندگی مادران دارای فرزند مبتلا به اختلال طیف اوتیسم. روان­شناسی افراد استثنایی، 15(57): 105-139. Doi: 10.22054/jpe.2025.83606.2778
غریبی، حسن، پاشایی، اشکان و دست باز، انور. (1403). اثربخشی آموزش فرزند پروری بر اساس مدل لین کلارک بر تاب‌آوری، احساس کفایت و شادمانی در مادران دارای فرزند مبتلابه اختلال نقص توجه/ بیش فعالی. روان­شناسی خانواده، 11(1)، 144-159. Doi: 10.22034/ijfp.2024.2025284.1304
فایضی نوشین، نریمانی محمد، آقاجانی سیف الله، بشرپور سجاد.(1401). تدوین مدل التقاطی خانواده ‌محور و مقایسۀ اثربخشی آن با درمان تعامل والد-کودک در بهبود رابطۀ والد-کودک کودکان مبتلا به اختلالات طیف اتیسم (با عملکرد بالا). مجلۀ علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد. ۳۰ (۹) :۵۲۰۴-۵۲۱۴. http://jssu.ssu.ac.ir/article-1-5734-fa.html
کاظمی، نواب، نعمتی، لیدا , یادگاری, سیده لیبا و عبدوس, فرزانه. (1401). پیش­بینی شناخت اجتماعی بر اساس تمایزیافتگی خود و انعطاف‌پذیری روان‌شناختی در دانشجویان. پژوهش­های روان­شناسی اجتماعی, 12(48), 103-116. Doi: 10.22034/spr.2023.357993.1776
مظاهری تهرانی فیروزه، کوکلی معصومه، صوابی نیری وحید، بی­کس یکانی مهدیه. (1401). اثربخشی آموزش واقعیت‌درمانی بر انعطاف‌پذیری شناختی و تمایزیافتگی خود در مادران دارای کودکان با اختلال یادگیری خاص. فصلنامۀ سلامت روان کودک. ۹ (۱) :۸۴-۹۹. http://childmentalhealth.ir/article-1-1129-fa.html
ولیئی زهره، زمستانی مهدی، آراسته فرنوش.(1403). انعطاف‌پذیری روان‌شناختی و آمیختگی شناختی در مادران دارای فرزند با و بدون اختلال یادگیری خاص: یک مطالعۀ علی-مقایسه‌ای. روان پرستاری. ۱۲ (۴) :۲۵-۳۵. http://ijpn.ir/article-1-2360-fa.html
Ayar, G., Yalçın, S. S., Artan, Ö. T., Kahveci, A., & Çöp, E. (2024). Which factors accompany maternal acceptance-rejection in children with specific learning disabilities?. BMC psychiatry, 24(1), 119.‏ Doi:10.1186/s12888-024-05584-8
Bowen. M. (1978).Family Systems Theory and Practice.Illustration and Critique. J FamTher. doi:10.1002/j.1467-8438.1999.tb00363.x
Burke K, Moore S. Development of the parental psychological flexibility questionnaire. Child Psychiatry Hum Dev. 2015;46(4):548–57. Doi:10.1007/s10578-014-0495-x
Castles, A., Rastle, K., & Nation, K.  (2018). Ending the reading wars: Reading acquisition from novice to expert. Psychological science in the public interest, 19(1), 5-51.‏ Doi:10.1177/1529100618772271
Clark, R. E. (1983). Reconsidering research on learning from media. Review of educational research, 53(4), 445-459.‏ Doi:10.3102/00346543053004445
Daks JS, Rogge RD. (2020). Examining the correlates of psychological flexibility in romantic relationship and family dynamics: a meta-analysis. J Context Behav Sci. 18:214–38.  Doi:10.1016/j.jcbs.2020.09.010.
Dennis JP, Vander Wal JS. (2010). The cognitive flexibility inventory: Instrument development and estimates of reliability and validity. Cogn Ther Res. 34(3):241-53. https://link.springer.com/article/10.1007/s10608-009-9276-4
Emerson LM, Ogielda C, Rowse G. (2019).The role of experiential avoidance and parental control in the association between parent and child anxiety. Front Psychol. 10:262. Doi:10.3389/fpsyg.2019.00262.
Federica G, Renata T, Marzilli E. (2023). Parental postnatal depression in the time of the COVID-19 pandemic: A systematic review of its effects on the parent–child relationship and the child’s developmental outcomes. International journal of environmental research and public health. 21;20(3):2018. Doi:10.3390/ijerph20032018
Fonseca A, Moreira H, Canavarro MC. (2020). Uncovering the links between parenting stress and parenting styles: the role of psychological flexibility within parenting and global psychological flexibility. J Context Behav Sci.;18:59–67. Doi:10.1016/j.jcbs.2020.08.004
Grigorenko, E. L., Compton, D. L., Fuchs, L. S., Wagner, R. K., Willcutt, E. G., & Fletcher, J. M. (2020). Understanding, educating, and supporting children with specific learning disabilities: 50 years of science and practice. American psychologist,  75(1), 37.‏ https://psycnet.apa.org/journals/amp/75/1/37/
Hillekens J, Buist KL, Horváth LO, Koper N, Ólafsdóttir J, Karkdijk E, et al. (2020). Parent-early adolescent relationship quality and problem behavior in Hungary, the Netherlands, India, and Iceland. Scand J Psychol. 20(6):763–74. Doi:10.1111/sjop.12667
Hung, F. N., & Chan, R. C. H. (2022). Differentiation of self, proximal minority stress, and life satisfaction among sexual minorities: Intrapersonal and interpersonal pathways to life satisfaction. American Journal of Orthopsychiatry, 122, 201-220. Doi:10.1037/ort0000638
Hussain, S., & Lansford, J. E.(2025). Multiple Serial Mediation Modeling of Remembered Parental Acceptance in Childhood Predicts Adults’ Marital Adjustment: The Role of Self-Differentiation, Depression, and Anxiety. The Family Journal, 10664807251318962.‏
Jafari, E., Chaichian, Z., Pourmohseni, F. & Salmani, A. (2024). The effectiveness of acceptance and commitment training on anger control, resilience and in parents of children with learning disabilities. Journal of Learning Disabilities, 13(3), 17-31. Doi:10.22098/jld.2024.13727.2121
Leeming E, Hayes SC.(2016). Parents are people too: the importance of parental psychological flexibility. Clin Psychol-Sci Pract. 23(2):158–60. Doi:10.1111/cpsp.12147
Lucia VC, Breslau N.(2006). Family cohesion and children’s behavior problems: a longitudinal investigation. Psychiatry Res 141(2):141–9. Doi:10.1016/j.psychres.2005.06.009
Mikaeili, N. & Salmani, A. (2021). Investigating the Role of Parenting Styles in Predicting Students' Academic Procrastination. Journal of Family Relations Studies, 1(1), 13-20. Doi:10.22098/jhrs.2022.8669.1002
Qu Y, Li X, Ni B, He X, Zhang K, Wu G. (2021). Identifying the role of parent–child conflict and intimacy in Chinese adolescents’ psychological distress during school reopening in COVID-19 pandemic. Dev Psychol;57(10):1735–47. Doi:10.1037/dev0001218.
Quchani, M., Arbabi, F. H., & Smaeili, N. S. (2021). A comparison of the effectiveness of Clark and ACT parenting training on improving the emotional-behavioral problems of the child with divorced single mothers. Learning and Motivation, 76, 101759.‏
Salerno A, Tosto M, Raciti I, Merenda A. (2024). Self-differentiation and parenting stress in adolescent mothers. An exploratory study. Frontiers in Developmental Psychology. 16;2:1306427. https://www.frontiersin.org/journals/developmental-psychology/articles/10.3389/fdpys.2024.1306427/full
Seyedesmaili Ghomi, N. & Salmani, A. (2025). Effectiveness of Communication Skills Training on the Social Adjustment and Quality of life for Mothers of Children with Autism Spectrum Disorder. Psychology of Exceptional Individuals, 15(57), 105-139. [Persian] Doi: 10.22054/jpe.2025.83606.2778
Sharifian, P., Kuchaki, Z., & Shoghi, M. (2024). Effect of resilience training on stress, hope and psychological toughness of mothers living with mentally and physically disabled children. BMC pediatrics, 24(1), 354.‏
Skowron, E. A., & Schmitt, T. A. (2003). Assessing interpersonal fusion: Reliability and validity of a new DSI fusion with others subscale. Journal of marital and family therapy, 29(2), 209-222.‏ doi:10.1111/j.1752-0606.2003.tb01201.x
Soltani, E., Shareh, H., Bahrainian, S. A., & Farmani, A. (2013). The mediating role of cognitive flexibility in correlation of coping styles and resilience with depression. Pajoohandeh Journal, 18(2), 88-96.‏ http://pajoohande.sbmu.ac.ir/browse.php?a_id=1518&sid
Stein, B., Hoeft, F., & Richter, C. G. (2024).Stress, resilience, and emotional well-being in children and adolescents with specific learning disabilities. Current Opinion in Behavioral Sciences,  58, 101410.‏
Teymoori, R., Salmani, A. & Salehinejad, M. A. (2022). The relationship between emotional character with depression and anxiety in patients with polycystic ovary syndrome. Journal of Research in Psychopathology, 3(7), 47-53. Doi:10.22098/jrp.2022.9595.1042
Wang, J., Liu, R. D., & Lin, J. (2025). The effect of parental psychological flexibility on children’s behavioral problems: a moderated mediation model. Child and Adolescent Psychiatry and Mental Health, 19(1), 8.‏ Doi:10.1186/s13034-025-00863-y
Zhang, Y., Liu, J., Jiang, M., Jia, F., Fang, M., & Liu, D. (2025). The influence of mother’s involvement in raising children with autism on maternal anxiety: the mediating role of parental psychological flexibility. Clinical Psychologist, 1-10.‏ Doi:10.1080/13284207.2024.2447439

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار